Up / Yukarı Bak (2009)

Pixar, 1995 yılında ilk uzun metraj bilgisayar animasyonu filmi Toy Story’yi (Oyuncak Hikâyesi) yayınladığında meselenin bu boyutlara varacağını biliyor muydu acaba? Bugün bu filmlerin bütçesi 200 milyon doları, hasılatlarıysa 1 milyar doları aşmış durumda. Bu pastadan pay kapmak için yeni şirketler kuruluyor ve eski şirketler bu yöne yöneliyorlar. Olan el çizimi animasyonlara oldu bu arada. Ortadan kayboldular (bunun en büyük sorumlusu bizzat Walt Disney’dir gerçi ama bu başka bir yazının konusu). Peki nedir bunun sebebi? Up’ı (Yukarı Bak) izlemek beni bunları düşünmeye itti.

Carl Fredericksen, küçük bir çocukken Charles F. Muntz adlı kâşifin maceralarını izleyip gaza gelmektedir. Muntz’un bulduğu bir iskeletin sahte olduğu iddiası yüzünden bilim camiasında gözden düşmesi bile onun bu hayranlığını engelleyemez. Bir gün yine Muntz’la ilgili bir film izlediği sinemadan çıkmış evine dönerken bir başka çocuğun Muntz’un maceralarıyla ilgili bir oyun oynadığını duyar. Adının Ellie olduğunu öğrendiği bu kız çocuğuyla kısa sürede arkadaş olurlar. Ellie, Muntz’a o kadar hayrandır ki, onunla ve kendi yapacaklarıyla ilgili bir “macera defteri” bile tutmaktadır. Yıllar geçer, eş olurlar. Charles Muntz’un gittiği yerlere gitmek her zaman en büyük hayalleridir ve bu yüzden para da biriktirmeye çalışırlar ama nafile. Sürekli bir şeyler çıkar. Carl, en sonunda gözünü karartıp Venezüela bir uçak bileti alır. Ellie’yi çok sevdikleri pikniklerden birine götürüp sürpriz yapacaktır. Ancak her zaman piknik yaptıkları yere giderken fenalaşan Ellie, bir süre sonra ölür. Ölmeden önce yaptığı son şey, macera defterini Carl’a vermek olur. Aradan yıllar geçer. Carl’la Ellie’nin oturduğu evin bulunduğu semt bir kentsel dönüşüm programından geçmektedir. Geriye kalan tek ev Carl Fredericksen’e aittir ve evin etrafında hummalı bir gökdelen inşaatı çalışması yürütülmektedir. İnşaatı yaptıran şirketin sahibi Fredericksen’lerin evini de istediği için inşaatta çalışanlar Carl Fredericksen’e sahte bir kibarlıkla yaklaşmaktadır. Ancak günün birinde çıkan tartışma sonucu Carl, inşaat çalışanlarından birini bastonuyla yaralar. Mahkeme Carl Fredericksen’in aklî dengesinin yerinde olmadığına hükmederek bir huzurevine taşınmasına karar verir. Ancak henüz son kozunu oynamamıştır. Uçan balon satıcısı olan Carl, gece boyunca şişirdiği binlerce balonu bir anda serbest bırakır ve eviyle birlikte havalanarak Venezüela’ya doğru yola çıkar. Ellie hayattayken yaşayamadıkları macerayı yaşamak niyetindedir ama hiçbir şey beklediği gibi olmayacaktır.

Pixar’ın bundan önceki animasyonu Wall-E (Vol-İ) içerdiği güçlü sistem eleştirisi ve tek bir repliğin bile sarf edilmediği ilk yarım saatindeki anlatımıyla gönüllerde taht kurmuştu. Bu, bir anlamda Pixar’ın kendini tekrar etmemek için ciddi bir çaba gösterdiğinin, yeniliklerden ve uçuk fikirlerden korkmadığının da bir kanıtıydı. Pixar, Up’ta sistem eleştirisinin dozajını düşürüyor ama yine çok temel bir yere, maceranın çıkış noktasına oturtuyor. Vahşi liberal kapitalizmin kentsel dönüşüm programlarıyla insanları evlerinden etmesi, “gelişme” sözcüğünün arkasına saklanarak rant için yapılan densizliklerin sergilenmesi açısından Pixar’ın bu filmi de önemli bir yerde duruyor. Ancak Wall-E’de sistem eleştirisi filmin başından sonuna çeşitli şekillerde gündemde kalırken Up’ta ev balonların ucunda bir kere havalandı mı bir daha bu konuya geri dönüş yapılmıyor.

Up, buradan kaynaklanan boşluğu 2 şeyin dozajını arttırarak dolduruyor: Karakterler ve macera. Up, bugüne dek izlediğim en hareketli, en yüksek tempoya sahip Pixar filmi. Aslında bu bir eleştiri konusu olabilirdi ama Pixar hikâye konusunda da iyi iş çıkarmış. Senaryo, aslında Wall-E’den sonra bir geri adım. Aksiyon harici anların çoğu maalesef Carl Fredericksen’in “sizi yanımda istemiyorum” muhabbetiyle geçiyor. Buna karşın biraz da iyi çizilmiş karakterlerin yardımıyla görevini yerine getiriyor. Evet, Up, bir Pixar animasyonunda gördüğüm en iyi karakterlere sahip. Carl Frederickson, Russell, Dug ve Charles Muntz’un geçmişleri, bugünleri, motivasyonları hakkında yeterli bilgiye sahip oluyoruz. Hatta aynı şeyin hiç konuşmayan Kevin için bile geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Beni en çok etkileyense Ellie’nin ömrünün bu kadar kısa süre içerisine sığdırılması oldu. Filmde toplamda 15 dakika bile görünmeyen bir karakteri pek çok filmin baş kahramanından daha iyi tanıyoruz. Beni başta Pixar’ınkiler olmak üzere, bilgisayar animasyonlarının başarısı üzerine düşünmeye iten de bu oldu. Bu tür filmlerin başarısının ardında yatan en önemli sebep, eğlence sinemasının (maalesef) boşalttığı bir alanda faaliyet gösteriyor olmaları. 1,5 – 2 saati efektlerle doldurmak yerine iyi oluşturulmuş karakterler üzerinden düzgün bir hikâye anlatmaları. Bu kadar tutulmalarının sebebi arkalarında yatan teknoloji değil, anlatım ve hikâye bakımından giderek banalleşen günümüz eğlence sinemasının pek çok örneğinden ileride olmaları.

Pixar, Up’ta aksiyon dozunu arttırmakla büyük bir risk almış. Ancak hikâye dengesinin kıl payı da olsa tutturulması filmin bir felâkete dönüşmesini de engellemiş. Bütün bunlar, Pixar’ın her filminde gördüğümüz kusursuz işçiliğiyle bir araya gelmiş. Yine de Wall-E’yi daha çok beğendiğimi söylemeden edemeyeceğim. Pixar Up’la girdiği yolda devam edecekse dengeyi bozmamak konusunda dikkatli davranmak zorunda. Up, günümüz animasyonunun öncü firması için ne ileri, ne geri atılmış bir adım ama herkes için keyifli bir seyirlik.

Künye:

Yönetmen & Senaryo: Pete Docter, Bob Peterson
Yapımcı: Jonas Rivera
Yapım yılı: 2009
Oyuncular: Edward Asner, John Nagai, Christopher Plummer, Bob Peterson, Pete Docter, Delroy Lindo, Ellie Docter, Jeremy Leary

Bunlar da ilginizi çekebilir: